Chay Bắc Bộ tị tê thấp,mỏi gối,rong kinh, bạch đới

Chay Bắc bộ, Chay vỏ tía - Artocarpus tonkinensis A. Chev ex Gagnep, thuộc họ Dâu tằm -
Moraceae.

Mô tả chay bắc bộ

Cây gỗ to, cao đến 15m, thân nhẵn, mọc thẳng, phân cành nhiều. Cành lá non có lông
hung, sau nhẵn, vỏ màu xám. Lá mọc so le, xếp thành hai hàng, phiến có hình trái xoan hay bầu dục, dài
7-15cm, rộng 3-7cm, đầu nhọn, gốc tròn, gân nổi rõ, mặt dưới có lông ngắn màu hung. Hoa mọc đơn độc
157
ở nách lá. Quả phức gần tròn, cuống ngắn màu vàng, thịt mềm màu hồng, vị chua. Hạt to, chứa nhiều
nhựa dính.
Mùa hoa tháng 3-4, mùa quả tháng 7-9.

Bộ phận dùng chay bắc bộ

Quả, rễ - Fructus et Radix Artocarpi Tonkinensis.

Nơi sống và thu hái chay bắc bộ

Cây mọc tự nhiên ở rừng thứ sinh một số tỉnh miền Bắc (Hà Giang, Hà Bắc,
Thanh Hoá, Nghệ An...) và cũng được trồng để lấy quả ăn và vỏ dùng ăn trầu. Quả và rễ cũng được dùng
làm thuốc, có thể dùng tươi hoặc phơi khô dùng dần.

Hình ảnh: Chay Bắc Bộ

Thành phần hoá học chay bắc bộ

Vỏ rễ chứa nhiều tanin.

Tính vị, tác dụng chay bắc bộ

Quả chay có vị chua, tính bình, có tác dụng thu liễm, cầm máu và thanh nhiệt,
khai vị giúp tiêu hoá, làm ăn ngon cơm. Rễ chay có vị chát, cũng có tác dụng làm se.

Công dụng, chỉ định và phối hợp chay bắc bộ

Quả chay chín có thể dùng ăn sống, nấu canh chua, có thể phơi
khô cất dành để nấu canh. Người ta dùng quả chay để chữa phổi nóng, ho ra máu, thổ huyết, chảy máu
mũi, đau họng, hoặc dạ dày thiếu toan, kém ăn, dùng quả chay ăn hoặc ép lấy nước uống. Nếu không có
quả chay tươi thì dùng 30-60g quả chay khô hay rễ chay sắc uống. Rễ chay, chủ yếu là vỏ rễ dùng ăn với
trầu cau. Thường được dùng chữa tê thấp, đau lưng, mỏi gối và chữa rong kinh, bạch đới; còn dùng làm
chắc chân răng. Liều dùng 20-40g dạng thuốc sắc.
Đơn thuốc:
1. Tê thấp đau lưng, mỏi gối, dùng lá và rễ Chay 20g, Thổ phục linh 15g, Thiên niên kiện 16g,
nước 600ml, sắc còn 200ml, chia 2 lần uống trong ngày.
2. Rong kinh, bạch đới: Rễ Chay, rễ Cỏ tranh, mỗi vị 50-60g, sắc nước uống.
Ghi chú: Tuỳ theo địa phương, người ta còn dùng những loài khác để ăn trầu như Artocarpus
gomezianusWall. (A. masticata Gagnep.) cũng gọi là Chay, có lá cũng dùng chữa đau lưng mỏi gối.

Chay Bắc Bộ tị tê thấp,mỏi gối,rong kinh, bạch đới