Hoàng bá tăng cường tiêu hóa, trị hoàng đàn do viêm đường mật
Hoàng bá tăng cường tiêu hóa, trị hoàng đàn do viêm đường mật
Hoàng bá hay Hoàng nghiệt - Phellodendron amurense Rupr., thuộc họ Cam - Rutaceae.
Mô tả hoàng bá
Cây gỗ cao 10-25m hay hơn, phân cành nhiều. Vỏ thân dày, sần sùi, màu nâu xam xám
ở mặt ngoài, màu vàng tươi ở mặt trong. Lá kép lông chim lẻ, gồm 5-13 lá
chét hình trứng thuôn hay hình bầu dục, dài 5-12cm, rộng 3-4,5cm, màu lục
sẫm ở mặt trên, màu lục nhạt và có lông mềm ở mặt dưới. Hoa đơn tính, màu
vàng lục, mọc thành chuỳ ở đầu cành và ở ngọn thân. Quả hình cầu khi chín
màu tím đen, có 2-5 hạt.
Ra hoa tháng 5-6, có quả tháng 9-10.
Bộ phận dùng hoàng bá
Vỏ thân hoặc vỏ cành - Cortex Phellodendri, thường
gọi là Hoàng bá.
Hình ảnh: cây hoàng bá
Nơi sống và thu hái hoàng bá
Cây của vùng Đông Bắc Á Châu, được trồng
nhiều ở Trung Quốc và Nhật Bản. Ta di thực vào trồng từ cuối những năm
1960 ở Lào Cai (Sa Pa), Lai Châu (Sìn Hồ), Vĩnh Phú (Tam Đảo) và Lâm Đồng (Đà Lạt). Cây ưa khí
hậu mát vùng núi cao từ 1300m trở lên. Thường rụng lá về mùa đông. Thu hoạch vỏ thân vào tháng 3-
6. Cạo bỏ lớp vỏ bần, phơi khô, hoặc sấy khô. Khi dùng, rửa sạch, ủ mềm, thái mỏng, phơi khô, tẩm
rượu sao vàng hoặc sao cháy.
Thành phần hóa học hoàng bá
Vỏ thân chứa 1,6% berberin; còn có các alcaloid khác là palmatin,
magnoflorin, jatrorrhizin, phellodendrin, menispermin, candicin. Ngoài ra còn có các chất đắng
obakunon, obakulacton, và các chất khác: -sitosterol và campesterol.Tính vị, tác dụng: Vị đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, táo thấp, giải độc.
| phân phối nụ hoa tam thất tại tphcm |
Công dụng, chỉ định và phối hợp hoàng bá
Hoàng bá được dùng chữa kiết lỵ, ỉa chảy, hoàng đản do
viêm ống mật, viêm đường tiết niệu, đái đục, âm hư phát sốt, nóng trong xương, ra mồ hôi trộm, di
tinh, khí hư, ung nhọt, viêm tấy, chân sưng đau, đau mắt, viêm tai. Còn dùng làm thuốc bổ đắng, chữa
tiêu hoá kém và làm thuốc giun. Ngày dùng 6-12g, dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc berberin chiết xuất
tinh khiết. Dùng ngoài để rửa mắt, đắp mụn nhọt, vết thương.
Đơn thuốc:
1. Tăng cường tiêu hoá, trị hoàng đản do viêm đường mật: Hoàng bá 14g, Chi tử 14g, Cam
thảo 6g, các vị sắc uống.
2. Trẻ em nhiệt, tả (ỉa toé ra nước hoặc ỉa phân hoa cà, hoa cải, phân dính bột lẫn máu hoặc có
sốt, khát) tiểu tiện đỏ, sẻn: Hoàng bá cạo lớp vỏ trong, tán nhỏ, cho uống với nước cơm, mỗi lần 2-3g,
ngày uống 4-5 lần.
3. Viêm gan cấp tính, phát sốt, bụng trướng, đau vùng gan, đại tiện táo bón, tiểu tiện đỏ và
sẻn: Hoàng bá 16g, Mộc thông, Chi tử, Chỉ xác, Đại hoàng (hay Chút chít), Nọc sởi, mỗi vị 10g, sắc
uống mỗi ngày 1 thang).
4. Di tinh, đái đục: Hoàng bá sao 640g, Vỏ hến nung 640g, tán nhỏ mỗi lần uống 1 thìa, ngày
2 lần.
5. Lở miệng, loét lưỡi: Hoàng bá cắt nhỏ, ngậm, có thể nuốt nước hoặc nhổ đi.
Ghi chú: Ta thường dùng vỏ cây Núc nác với tên Nam Hoàng bá dùng chữa các bệnh dị ứng.
Hoàng bá tăng cường tiêu hóa, trị hoàng đàn do viêm đường mật